Marker Wadden viert eerste verjaardag

Marker Wadden vieren deze nazomer hun eerste verjaardag. Hoe gaat het op het nieuwste stukje Nederland? Roel Posthoorn: “Wat hier gebeurt is echt spannend. De natuur start vanaf nul. Dat zie je normaal alleen na een vulkaanuitbarsting.’’

Roel Posthoorn, projectmanager van Natuurmonumenten en mede initiator van Marker Wadden blikt in Eén Vandaag terug op het eerste officiële jaar van de Marker Wadden.

Al na één jaar explodeert natuur op Marker Wadden

Nieuwsgierige visjes duwen hun neus tegen de glazen wand van een verdiepte vogelkijkhut. Die ligt deels onder het wateroppervlak, waardoor je als bezoeker het gevoel hebt dat je naar een aquarium kijkt. Maar dit is geen aquarium. Dit is de echte natuur. En die is meedogenloos, blijkt als even later een visdiefje over het wateroppervlak scheert en zijn lunch voor vandaag in zijn snavel schept.

Tot voor kort was dit gewoon een stuk van het Markermeer, het enorme zoetwatermeer dat zich uitstrekt tussen Lelystad, Amsterdam en Enkhuizen. Nu staan we op de Marker Wadden: een kunstmatig aangelegde archipel vol kreken en moerassen. Op 8 september vorig jaar ging het grootste eiland, waar een wandelpad overheen slingert, een recreatiestrand is en een jachthaventje bezoekers verwelkomt, open voor het publiek.

In een jaar tijd is er weer veel veranderd. De zandduinen zijn nog steeds kaal, maar langs de oevers wuiven rietpluimen en lisdodden. In de kreken tiert moerasandijvie welig. Al meer dan tweehonderd verschillende plantensoorten hebben onderzoekers in dit nieuwe natuurgebied geturfd. De meeste zijn spontaan aan komen waaien of door vogels meegebracht, vertelt natuurgids Hans van Amstel, Er is alleen helmgras ingezaaid, om te voorkomen dat het nieuwe land meteen weer wegwaait. En met een hovercraft zijn rietzaden rond geblazen. Het slib is zo vruchtbaar, dat alles hier de grond uit schiet.

Voor de aanleg van de Marker Wadden heeft aannemer Boskalis zo’n 30 miljoen kuub slib, klei, veen en zand opgebaggerd uit het Markermeer. Een enorme klus, die 3,5 jaar geleden begon en pas volgend jaar helemaal klaar is. En vooral een uniek project: voor het eerst in de Nederlandse poldergeschiedenis is niet primair voor de mens land op water gewonnen, maar voor de natuur.

De vis- en vogelstand in het gebied zijn namelijk achteruit gehold sinds de aanleg van de Afsluitdijk en, vooral, de Houtribdijk. Die dijk tussen Lelystad en Enkhuizen was bedoeld voor de aanleg van de Markerwaard, een nieuwe Flevopolder die er nooit kwam. Het zuidelijke deel van de vroegere Zuiderzee veranderde door die afsluiting echter in een bak stilstaand water met harde, steile randen. Op de bodem ligt een 30 centimeter dikke laag slib als een verstikkende deken. Voor vissen en vogels valt er weinig te halen.

Vogelparadijs

De Marker Wadden moeten terugbrengen wat met de Zuiderzee verloren is gegaan: een vogelparadijs. Trekvogels kunnen er ongestoord bijtanken tijdens hun lange reizen tussen de poolcirkel en Afrika. De ondiepe wateren zijn voor vissen een lusthof waar ze voedsel vinden en kunnen paaien. Daarnaast moeten de eilanden gaan fungeren als natuurlijk waterzuiveringssysteem: bij storm overstromen ze, waarna er slib neerslaat. Voor de planten op de eilanden is dat een goede voedingsbodem terwijl het troebele Markermeer op den duur helderder wordt.

Dat is althans de theorie. Of het allemaal ook zo gaat uitpakken? Biologen en vogelaars volgen de ontwikkelingen nauwgezet. De Marker Wadden, die deel uitmaken van Nationaal Park Nieuw Land (dat ook de Oostvaardersplassen en Lepelaarplassen omvat), zijn voor hen een opwindende casus., Wat hier gebeurt is echt spannend. De natuur start vanaf nul. Dat zie je normaal alleen na een vulkaanuitbarsting of op plaatsen waar een gletsjer is gesmolten’’, zegt insectenonderzoeker Yvonne Kahlert. Zij wacht na twee dagen in de regen op het eiland te hebben gebivakkeerd op de veerboot met een kar vol potten insecten. Die heeft ze verzameld uit de tientallen insectenvallen die zij en haar collega-onderzoekers van de universiteiten van Groningen en Nijmegen hebben geplaatst op het eiland. Geen eenvoudige taak: een deel van de vallen staan ín het water. Dat betekent dat ze er op een surfboard, liggend op haar buik, heen moet peddelen. Andere vallen staan in moerasgebied., Er is hier veel drijfzand. Je weet nooit precies waar, want alles is voortdurend in beweging. Soms lijkt de ondergrond stabiel, maar zak je ineens heupdiep in het water. Daarom trek ik altijd een wetsuit aan en neem ik een touw mee.’’

Insecten zijn de schakel in het succes van een nieuw ecosysteem, legt de jonge onderzoekster uit, “Insecten zijn heel belangrijk als voedsel voor vissen én voor vogels. Als er geen insecten komen, hebben vogels hier ook niets te zoeken.’’ En dus zeult ze straks weer tientallen potten in alcohol geconserveerde insecten mee naar haar laboratorium in Groningen, waar ze de inhoud zal analyseren: Worden het er meer? Komen er nieuwe soorten bij? Ze heeft de indruk dat op én onder het nieuwe land een gevarieerde insectenwereld ontstaat., Zo zien we hier opvallend veel zilveren priemkevers. Die zijn in heel Europa aan het verdwijnen, maar hier voelen ze zich blijkbaar thuis.’’

Dat geldt ook voor steeds meer vogels. Vogelspotters turfden al 146 verschillende soorten, variërend van kluten, strandplevieren en dwergsterns tot slechtvalken en zelfs een zeearend. “Het gaat boven verwachting goed, zegt projectdirecteur Roel Posthoorn van Natuurmonumenten, het toont aan dat ze hier genoeg rust en genoeg eten vinden. Vogels komen echt niet af op een mooi landschap.’’

Dat doen de mensen wel. Volgens Natuurmonumenten, de beheerder, brachten afgelopen jaar zo’n tienduizend mensen een bezoek aan het bijzondere gebied. De meesten met de veerboot die sinds dit voorjaar elk weekend, en in het hoogseizoen ook op donderdag en vrijdag, twee keer per dag vanuit Lelystad naar de Marker Wadden vaart. Op de ochtendvaart van vandaag zijn zo’n zeventig bezoekers aan boord, veelal uitgerust met stevige wandelschoenen, windjack en verrekijker. “De Marker Wadden zijn een heel positief, heel Nederlands project. En zo’n nieuwe eilandengroep in een weids meer, dat doet iets met mensen. Daar gaat je hart een beetje van open’’, verklaart Posthoorn de grote belangstelling.

Tegenvallers

Natuurlijk zijn er ook tegenvallers. De natuur doet niet altijd wat op de tekentafel is bedacht. “Zo zakken de moerasdelen sneller weg dan de computers hadden berekend, vertelt Posthoorn. Boskalis heeft ze extra moeten ophogen. Ook zijn er al behoorlijke stukken strand weggeslagen. Daarnaast blijkt het lastiger dan verwacht om het riet aan het groeien te krijgen.’’ Het eiland was al snel in beeld bij een groepje ganzen dat in de kleine rietplantjes een feestmaal zag. Daar is een praktische maar niet zo pittoreske oplossing voor gevonden: om de aanplant staan nu hekjes.

De wind, vogels en bezoekers brengen ook zaden mee van planten die de makers liever níet op de Marker Wadden willen zien. Zoals wilgen. Uit angst dat de Marker Wadden veranderen in een dicht wilgenbos, worden opschietende boompjes daarom door vrijwilligers uit de grond getrokken., De Marker Wadden kunnen alleen een vogelparadijs worden al ze een moerasgebied blijven. Trekvogels kunnen niks met een bos’’, verklaart Posthoorn.

Als de late veerboot weer koers heeft gezet naar Lelystad, blijven twee mensen achter die op het eiland overnachten: eilandwachters Peter van Dijk en Gina Plaggeborg. Zij maken deel uit van het vrijwilligersnetwerk van Natuurmonumenten dat beurtelings een week op het eiland bivakkeert om ook ’s nachts een oogje in het zeil te houden. Zij moeten zich nu nog behelpen met een simpel containerhuisje zonder sanitair. Dat is volgende zomer anders: vorige week is de bouw begonnen van een kleine nederzetting met een slaapverblijf en kantoor voor de eilandwachters, een schuur, onderzoeksstation, een bezoekerscentrum met kleine horecagelegenheid en vier vakantiehuisjes.

Gekke dingen hebben ze nog niet meegemaakt, vertelt Van Dijk. ‘Uit voorzorg heb ik net twee mensen uit het slib gehaald. Veel te gevaarlijk, met al dat drijfzand. Ik wil geen ongelukken.’’ De natuurgids Van Amstel, die ook regelmatig fungeert als eilandwachter, zag zich wel een keer genoodzaakt om de politie te bellen vanwege problemen met een boot in de haven. ”De centrale begreep er niks van. De Marker Wadden? Die staan niet in ons systeem. Welke postcode is dat?” vertelt hij. “Een paar weken later stapten drie ambtenaren van de gemeente Lelystad van de boot. Met vier huisnummerbordjes. Sindsdien zijn de Marker Wadden ook officieel een nieuw stuk Nederland.”

terug naar het nieuwsoverzicht