Lachstern broedt weer in het Blauwe Hart

Een van de zeldzaamste broedvogels van noordwest Europa is na 60 jaar afwezigheid terug gekeerd als broedvogel in het IJsselmeergebied. Dit is groot nieuws. De laatste zekere broedgevallen van de lachstern in het IJsselmeergebied (en Nederland) dateren van 1958 uit oostelijk Flevoland en de omgeving van Harderwijk. In de periode daarvoor broedden ze incidenteel in de Wieringermeer en langs de Friese kust bij Makkum. Lachsterns broeden in pionierbiotopen, door het verdwijnen van dit biotoop in het IJsselmeergebied verdween de lachstern ook. Bovendien kromp de gehele Noordwest-Europese populatie. Een kleine kolonie in noord Duitsland wordt nu met hand en tand beschermd. Een deel van deze vogels trekt in de nazomer door Nederland en dan zijn er tientallen korte tijd aanwezig in Groningen en de kop van Noord-Holland. Af en toe dook er dan ook een op in het IJsselmeergebied. Dat waren mogelijk verkenners!

De lachstern is een forse stern

Ongeveer zo groot als een kokmeeuw en ze hebben een zeer krachtige dikke zwarte snavel. Hun kenmerkende lachende roep is zeer opvallend. Het is een vreemde eend in de bijt binnen de sterns. Ze eten nauwelijks vis, maar vangen vooral prooien op het land en in het moeras. In noordwest Europa zijn grote insecten, woelmuizen, kikkers en jonge vogels belangrijk voedsel. In Zuid-Europa vooral grote insecten, zoals sprinkhanen, maar ook hagedissen. In Afrika, waar ze overwinteren, vangen ze wenkkrabben op het wad.

Uniek, zoet en brak

Lachsterns broeden in Europa vooral rondom de Middellandse en Zwarte Zee. In Noordwest Europa is een geïsoleerde populatie aanwezig die zich in het verleden van Nederland tot Denemarken uitstrekte. Het IJsselmeergebied was altijd uniek omdat ze hier in zoete en brakke biotopen voorkwamen terwijl ze elders op zoute kwelders nestelden. Tegenwoordig broeden ze uitsluitend op een kwelder in de omgeving van Hamburg waar de kolonie met schrikdraad tegen predatoren wordt beschermd en langzaam, uit een diep dal, herstelt. Dat kan de aanleiding zijn dat ze zich kunnen uitbreiden. Met de aanleg van Marker Wadden is een uniek biotoop terug gekeerd dat na de aanleg van de Afsluitdijk alleen kunstmatig in het IJsselmeergebied aanwezig kan zijn. De afwisseling van eilanden, ondieptes, moerassen en slikvelden geeft echter nieuwe kansen. Dankzij een samenwerking van Natuurmonumenten met professionele en vrijwillige vogelonderzoekers zijn de ontwikkelingen van Marker Wadden vanaf het begin echt goed gevolgd. Hierdoor vonden we tijdens dit onderzoek in 2020 op Marker Wadden een broedpaar. We hebben gewacht tot we zeker wisten dat het nest lang genoeg bebroed was voordat we erheen gingen en ontdekten dat minimaal één kuiken was geboren. De sterns broeden hier in een gemengde kolonie van kluten, visdieven en kokmeeuwen op een plek die niet voor publiek toegankelijk is. Boskalis en Natuurmonumenten zorgen er ook voor dat er ook geen werkzaamheden plaats vinden dit jaar. Gelukkig foerageren de volwassen vogels op het voor publiek toegankelijke eiland zodat het mogelijk is om ze te zien en te horen. De komende maanden zullen we trachten het wel en wee van de sterns te volgen.

De terugkeer van de lachstern als broedvogel toont aan dat herstel van typische Blauwe Hart biotopen kan leiden tot hervestiging van soorten waarvan we dachten dat ze in Nederland uitgestorven waren. Voor het IJsselmeergebied is voorzien om de komende jaren meer pionierbiotopen met eilanden en ondieptes aan te leggen. De lachstern stond hierbij ook als doelsoort op het op het programma. Dat bleek dus geen onrealistisch doel. Goede inrichting van het landschap geeft een kans voor de lachstern om zich weer definitief in Nederland te vestigen. Dan besparen we ons een reis naar de Camargue om de prachtige lach te horen!

Jan van der Winden en Camilla Dreef

terug naar het nieuwsoverzicht